MS DOS Komutları
CLS (Clear Screen)
Bu komut ekranda yazılı bulunan komut uyarıcı dışındaki her şeyi temizler.
Örnek:
C:>CLS Tüm ekrandaki yazılar silinir.
DIR (Show Directory)
DIR komutunun kullanım amacı disk/disket üzerindeki dizin ve dosyaları görüntülemektir ve genel kullanımı aşağıdaki gibidir:
DIR [sürücü:][/dizin adı][dosya adı] /p/w/s
/p
/w
/s
Örnek:
C:>DIR/p C:progra~1winrar C:Program Files klasündeki Winrar klasörüne gözatar.
DATE
Bu komut tarihin görüntülenmesi, görüntülenen tarih yanlış ise düzeltilmesi için kullanılır:
DATE [GG-AA-YY]
Örnek:
C:>DATE 31-12-2003 Tarihi 31/12/2003 olarak değiştirir.
TIME
Bu komut zamanın görüntülenmesi, görüntülenen zaman yanlış ise düzeltilmesi için kullanılır:
TIME [saat:dakika:saniye, saniyenin 1/100'ü]
Örnek:
C:>TIME 12:30:00 Zamanı 12.30.00 olarak değiştirir.
PROMPT
DOS işletim sistemi yüklendiği zaman ekranda görüntülenen komut uyarıcı kullanıcı tarafından PROMPT komutu kullanılarak değiştirilebilir:
PROMPT [[metin][$karakter]...]
Genelde makine açıldığı zaman A:> veya C:> şeklinde komut uyarıcısı ekranda gözükür. Aşağıda verilen karakterler kullanılarak farklı komut uyarıcıları elde edilebilir. Bu komut ile istenen komut uyarıcısının görüntülenmesi için görüntülecenek karakterin başına $ işareti konulmalıdır.
Görüntülecek uyarıcılar Karakter
Aktif dizini gösteren prompt P (Path)
= karakterini gösteren prompt Q (Equal)
$ karakterini gösteren prompt $
Zamanı gösteren prompt T (Time)
Sürümünü (versiyon) gösteren prompt V (Versiyon)
> karakterini gösteren prompt G (Greater)
< karakterini gösteren prompt L (Less)
| karakterini gösteren prompt B
Örnek:C:>PROMPT $P$B = C:> olan uyarıcıyı, C yapar.
MD & MKDIR (Make Directory)
Bu komut dizin oluşturmak için kullanılır. Komutun kullanım şekli:
MD [sürücü:][yol] dizin adı
Örnek:
C:>MD deneme C: sürücüsünde deneme adlı bir klasör oluşturur.
CD & CHDIR (Change Ditectory)
Bu komutun kullanım amacı bir dizinden diğer bir dizine geçmektir.Yani istenilen dizini aktif hale getirmektir.
CD (CHDIR) [Sürücü:][yol] dizin adı
Örnek:
C:>cd deneme C: sürücüsündeki deneme klasörünü aktif hale getirir.
RD & RMDIR (Remove Directory)
Disk veya disket üzerinden dizin silmek için kullanılan komuttur:
RD (RMDIR) [sürücü][yol] dizin adı
RD komutu ile bir dizini silebilmek için,
1. Silinecek bir dizinin tamamen boş olması gerekir. Eğer dizin içerisnde dosyalar ve alt dizinler varsa önce bunlar silinmelidir.
2. Silinecek bir dizinin aktif olmaması gerekir.
Örnek:
C:>RD deneme C: sürücüsünde deneme adlı klasörü siler.
VER (Version)
Bazı durumlarda kullanılan DOS sürümününü bilmek gerekebilir. Bu durumda, bu komut uygulanır.
Örnek:
C:>VER yazdığınızda, Windows Millennium [Sürüm 4.90.3000] gibi bir ifade çıkacaktır.
REN (Rename)
Önceden oluşturulmuş bir dosya adının değiştirilmesi için aşağıdaki gibi uygulanır.
REN [sürücü:][dizin] (dosyanın eski adı) (dosyanın yeni adı)
Örnek:
C:>REN deneme.doc msdos.doc C: sürücüsündeki deneme.doc dosyasının adını, msdos.doc olarak değiştirir.
TYPE
Bu komut ASCII(American Standart Code for Information Interchance) kodunda oluşturulmuş iki dosyayı birleştirmek, ASCII kodunda oluşturulmuş bir dosyatı yazıcıdan almak için kullanılabileceği gibi, bu komutun en önemli kullanım amacı, ASCII kodunda oluşturulmuş metin dosyalarının içeriğini ekranda görüntülemektir. ASCII kodundaki bir dosyanın içeriğini ekranda görmek için;
TYPE [sürücü:][dizin]dosya adı [|more]
More
Örnek:
C:>deneme.txt|more C: sürücüsündeki deneme.txt dosyasını sayfa sayfa görüntüler.
C:>deneme.com C: sürücüsündeki deneme.com dosyasını görüntüler.
DEL
Disk veya disketteki varolan dosya veya dosyaların silinmesi için uygulanır.
DEL [sürücü:][dizin] dosya adı
Örnek:
C:> del Belgel~1deneme.xls C:Belgelerim klasöründe bulunan deneme.xls dosyasını siler.
C:> del Belgel~1 C:Belgelerim klasöründe bulunan tüm dosyaları siler.
COPY
Bu komut ile ASCII kodunda oluşturulmuş dosyalar birleştirilebilir, yazıcıdan alınabilir. Bu komut ile ASCII kodunda metin dosyaları oluşturulabilirASCII kodunda bir dosya yazıcıya veya başka bir birime kopyalanabilir. Fakat bu komutun en yaygın kullanım amacı;bir veya birden fazla dosyanın bir disk veya disket ortamından başka bir ortama farklı isimlerdekji dosyalarla veya dizine kopyalanmasıdır.
COPY [kaynak adres] dosya adı [hedef adres] [dosya adı]
COPY [Sürücü 1:][dizin1]dosya adı [sürücü 2:][dizin2] dosya adı /v
V
Örnek:
C:>copy C:Belgel~1 D:Belgel~1/v C:Belgelerim klasörünün içeriğini D:Belgelerim klasörüne kopyalar. Ayrıca kopyaladıklarının doğruluğunu kontrol eder.
VOL
Disk veya disketin varsa etiketini ve seri numarasını ekrana getirir.
VOL [sürücü]
Örnek:
C:>VOL C: sürücüsünün seri numarasını görüntüler
C:>VOL A: A: sürücüsünün seri numarasını görüntüler
PATH
Çalıştırılabilir dosyalar için arama dizinleri oluşturmak amacı ile kullanılır. Bir program çalıştırılmak istendiği zaman önce aktif olan yani içinde çalışmakta olan dizinie bakılır. Eğer program bu dizinde bulunmaz ise PATH komutu ile belirlenmiş olan dizinlere bakılır.
PATH [sürücü:][dizin]; [sürücü:][dizin]
Örnek:
C:>PATH C:Windows;C:Pascal Kullanılacak bir dosya önce aktif dizinde aranır, bu dizinde bulunamazsa önce Windows daha sonra Pascal dizinlerinden söz konusu dosya aranır.
EDIT
Edit komutu MS-DOS işletim sisteminin bir metin editörüdür. Bu komut ile ASCII kodunda metin dosyaları oluşturabilir, ASCII kodundaki metin dosyalarını düzenlenebilir.
EDIT [sürücü:][dizin]dosya adı
Örnek:
C:>EDIT C:Belgel~1deneme.txt Belgelerim klasörü içindeki deneme.txt dosyasını düzenlemek amacıyla açar.
C:>EDIT Metin editörünü açar. Bu şekilde yeni bir dosya yaratılabilir, farklı yerlere kaydedilebilir.
MS-DOS Metin editörü
FORMAT
Format komutu, belirlenen sürücüdeki disk veya disketi MS-DOS'un kullanımına hazır hale getirmek için kullanılır. Daha sık olarak disketler biçimlendirilir. Eğer sistemin bulunduğu sürücü formatlanırsa (Biçimlendirilirse) bilgisayarınızı tekrar açamazsınız. Bu daha çok yeni bir işletim sistemi kurmak için kullanılır. Deneyimsiz kullanıcılar bu komutu kullanırken çok dikkatli olmalıdırar. Çünkü format komutu tüm bilgileri siler! Yani formatlanan sürücüde hiçbir bilgi kalmaz. Ancak UNFORMAT komutu ile bu bilgiler yeniden kazanılabilir. Bu komut ile yeni bir ana dizin, yeni bir FAT(File allocation table, dosya yerleşim tablosu) oluşturulur. Disket üzerinde mantıksal bölümler olan iz ve sektörler oluşturulur. Ayrıca istenirse bu komut ile bilgiler yeniden kazanılamayacak şekilde silinebilir ve hızlı biçimlendirme yapılabilir.
Biçimlendirme yapılırken MS-DOS tarafından her disketin 0. yüzündeki 0. izin 0. sektöründe BOOT sektörü oluşturur ve bu sektörün aracılığı ile MS-DOS, o disketi tanır. BOOT sektörü bozuk olan bir disket MS-DOS tarafından kullanılamaz.
Disk/diskete yazılan dosyalara hızlı erişim için dosyaların yerleşimine ait bir tablo oluşturur. Ayrıca disket üzernideki kullanılabilir ve bozuk sektör numaraları da bu tabloda kayıtlıdır.
Her kullanıcının disk/disket üzerinde kullandığı ana dizin (root directory) de biçimlendirme sırasında oluşturulur. FORMAT komutunun pek çok seçeneği vardır. Fakat bu komutun en yaygın olarak kullanılan seçenekleri ve bu komutun kullanım şekli aşağıdadır.
FORMAT sürücü: [/v isim][/q][/u][f:kapasite][/s]
/v Biçimlendirilen disk veya diskete isim vermek için kullanılır.
/q Hızlı biçimlendirme yapar. Disk/disket üzerindeki kullanılamaz alanlar işaretlenmez, sadece disket üzerindeki bilgiler silinir.
/u Bir disk/disket üzerindeki bilgiler kurtarılamayacak şekilde silinerek biçimlendirilir.
/f Biçimlendirilecek disketin kapasitesini belirtir.
/s Sistem disketi oluşturur. Hem disketi biçimlendirir hem de disket üzerinde sistem dosyalarını aktarır.
Örnek:
C:>FORMAT A:/u A: üzerindeki bilgileri kurtarılamayacak şekilde biçimlendirir.
C:>FORMAT A:/v:Sistem /s A: disketini ismi Sistem olacak şekilde biçimlendirir ve üzerine sistem dosyalarını kopyalar.
C:>FORMAT D:/q D: sürücüsündeki bilgileri hızlı bir biçimde siler.
ATTRIB
Oluşturulmuş olan dosyaların varsa verilmiş olan özelliklerini ekranda görüntülemek için kullanılır.
ATTRIB [sürücü:][dizin][dosya adı]
Dosyalara özellikler vermek yada verlien özellikleri almak için ise;
ATTRIB [+R][-R][+A][-A][+S][-S][+H][-H] dosya adı
R
A
S
H
Bu komut ile seçeneklerin "+" işaretli kullanılması dosyaya o özelliğin verilmesini, "-" işareti o dosyadan o özelliğin kaldırılmasını sağlar.
Örnek:
C:>ATTRIB C:örnek*.* Örnek klasörü içindeki tüm dosyaların özelliklerini görüntüler.
LABEL
Bu komut disk/disketin varsa etiketini değiştirmek için kullanıldığı gibi, etiketi olmayan disk/diskete etiket vermek için de kullanılır.
LABEL sürücü: [isim]
Örnek:
C:>Label Bu komut sonrasında, ekranda böyle bir yazı olacaktır:
C sürücüsündeki birimin etiketi yok
Birim Seri Numarası 3B3F-1ADB
Birim etiketi (11 karakter, boş bırakmak için ENTER)?
Eğer etiket vermek istiyorsanız, istediğiniz etiketi yazın ve ENTER tuşuna basın.
DELTREE
Bu komut, bir dizini içerisindeki alt dizinler ve dosyalarla birlikte silmek için kullanılır.
DELTREE [sürücü:][dizin] dizin adı
DELTREE komutu hem DEL hem de RD komutunun işlevlerini birlikte yerine getirmektedir. Bir dizin silinmek istendiği zmaan içindeki dosyaların özelliklerine bakılmaksızın, dosyaların hepsi silinir.
Örnek:
C:>Deltree C:Deneme Bu komut ile, Deneme klasörünün tamamı silinir. İçindeki tüm alt dizinler ve dosyalar ile birlikte.
CHKDSK
Bu komut disk/disket üzerindeki toplam alanı, bunun ne kadarının ne şekilde kullanıldığını ve ne kadarının kullanılmaz (eğer var ise) durumda olduğunu ekranda görüntüler. Disk/disket üzerindeki hataları kontrol ederek düzeltir. Fakat SCANDISK daha geliştirilmiş bir MS-DOS dış komutudur ve CHKDSK komutu yerine kullanılması tavsiye edilmektedir.
CHKDSK [/f][/v]
/f
/v
MEM
Bu komut belleğin kullanılan bölümlerini ve boş kısımlarını ekrana getirir.
MEM [/c][/d][/f][/m][/p]
/c
/d
/f
/p
MEM komutu yazılarak ENTER'a basıldığında ekrana böyle bir yazı çıkar.
XCOPY
Disk veya disket üzerindeki dizinleri kopyalamak için kullanılır. XCOPY ile sistem dosyaları ve gizli dosyalar kopyalanmaz. Bu komutun genel kullanım şekli ve seçenekleri aşağıdadır:
XCOPY kaynak hedef [/a | /m][/d: tarih][/p][/s][/e][/v][/w]
/a | /m
/d: tarih
/p
/s
/e
/v
/w
Örnek:
C:>XCOPY C:deneme A: Deneme klasörü ve tüm alt dizinlerini A: içerisine kopyalar.
DISKCOPY
Bir disketin içeriğini aynen başka bir diske kopyalar. Hedef disketin formatlı yada formatsız olması önemli değildir. DISKCOPY ikinci disket formatsız ise formatlar ve birinci disketin içeriğini bu disketin üzerine kaydeder. DISKCOPY ile kullanılacak disketlerin mutlaka boyut ve kapasite bakımından aynı özelliklerde olması gerekir ve bu komut aşağıdaki şekilde kullanılır.
DISKCOPY kaynak hedef [/1][/v][/m]
/1
/v
/m
Örnek:
C:>DISKCOPY A: B: A: disketindeki bilgileri B: disketine kopyalar.
DOSKEY
Bilgisayar kullanıldığı sürece verilen komutları saklamak, tekrar kullanmak ve uzun komutları kısa makroar halinde yazabilmek için DOSKEY komutu kullanılır. DOSKEY komutu ile girilen bütün komutlar bellekte saklanır. İstenildiğinde yukarı ve aşağı yön tuşları ile çağrılır. Bellekten F7 fonksiyon tuşu ile listelenir. F9'a basıldığı zaman işlerlik kazanması istenen komutun bulunduğu satırın seçimi için Satır numarası mesajı ekrana görüntülenir ve istenene satır numarası seçilerek ENTER tuşuna basılır.
DOSKEY komutunu kullanarak makrolar yazmak ta mümkündür. Makro, art arda tekrarlanacak komutların bir defada işletilebilmesine olanak veren bir çeşit programdır. DOSKEY komutunu kullanarak bir makro tanımlamak için, komut verildikten sonra makro ismi verilir:
DOSKEY D=DIR/W/P
Burada "D" makro adıdır. Komut verildikten sonra D komutu girildiği zaman DIR/P/W komutu çalışacaktır. Aynı makro ismi altında birden fazla komut ta tanımlanabilir. Bunun için komutlar arasına $T ifadesi konur:
DOSKEY D=DIR/P/W $T DATE
Burada D komutu verilirse, önce DIR/P/W komutu çalışacaktır. Daha sonra da DATE komutu çalışarak tarihi ekrana gösterecek ve gerekiyorsa değişikik yapılmasına olanak tanıyacaktır.
DOSKEY komutu kulanılarak makro tanımlanırken parametre de kullanılabilir.
DOSKEY D=DIR $1
Şeklinde bir makro tanımlanırsa, D komutu verildikten sonra hangi sürücü ve/veya dizin olduğunun tanımlanması gerekir. Buradaki $1 bir parametredir ve makro çalıştırılırken tanımlanmalıdır.
Eğer kullanıcı DOSKEY komutunu kullanarak tanımladığı makroları saklamak isterse;
DOSKEY / macros >dosya adı
Komutunu kullanmalıdır. Bu komut verildiği zaman o ana kadar tanımlanan tüm makrolar adı verilen dosyaya kaydedilecektir. Tanımlanana makroları yine kullanabilmek için dosyaya edit komutu ile girmeli ve her satırın başına DOSKEY komutunu yazmalıdır.